Online mağaza açmak isteyen herkesin ilk öğrenmesi gereken konulardan biri, internetten satışı yasak ürünler listesidir. Fiziksel bir dükkânda satılabilen her ürün internet üzerinden de satılabilecek diye bir kural yoktur; bazı ürünler tamamen yasaktır, bazıları ise yalnızca özel izinle satılabilir. Bu yazıda hangi ürün gruplarına dikkat etmeniz gerektiğini ve kurallara uymamanın nelere yol açabileceğini genel hatlarıyla ele alıyoruz.
İnternetten Satılması Yasak Olan Ürünler Nelerdir?
Yasaklı ürünler e ticaret dünyasında iki ana başlıkta düşünülebilir: satışı hangi kanaldan olursa olsun yasak olanlar ve mağazada satılabildiği hâlde internetten satışı yasak ya da sıkı koşullara bağlı olanlar. Aşağıdaki gruplar, satıcıların en sık karşılaştığı kısıtlamaları özetler. Mevzuat zaman içinde değişebildiği için bir ürünü satışa sunmadan önce ilgili bakanlık ve kurumların güncel düzenlemelerini kontrol etmek gerekir.
Tütün Ürünleri ve Alkollü İçecekler
Sigara, puro, nargile tütünü gibi tütün mamulleri ile alkollü içeceklerin internet üzerinden tüketiciye satışı yasaktır. Elektronik sigara ve benzeri cihazlar ile bunların sıvıları da aynı şekilde kısıtlamalar kapsamındadır. Bu ürünlerin reklamının ve tanıtımının yapılması da ayrı bir yasak konusudur; dolayısıyla yalnızca satış değil, sosyal medya üzerinden tanıtım da sorun yaratabilir.
İlaçlar ve Reçeteli Ürünler
Beşerî ilaçların eczane dışında ve internet yoluyla satılması yasaktır. Reçetesiz satılan ilaçlar için de durum aynıdır. Bunun yanında hastalıkları iyileştirdiği iddiasıyla pazarlanan, içeriği belirsiz karışımlar ve onaysız zayıflama ürünleri de hem sağlık mevzuatı hem de reklam kuralları açısından ciddi risk taşır. Takviye edici gıdalar ise ancak gerekli onay ve kayıt işlemleri tamamlanmışsa ve sağlık beyanı kurallarına uyularak satılabilir.
Kontakt Lens, Numaralı Gözlük ve Bazı Tıbbi Cihazlar
Numaralı gözlük camları ve kontakt lensler, yetkili optisyenlik müesseseleri dışında satılamaz; internetten satışı da yasak kapsamındadır. İşitme cihazları ve kişiye özel uyarlanması gereken bazı tıbbi cihazlar için de benzer sınırlamalar bulunur. Tıbbi cihaz kategorisinde bir ürün satmayı düşünüyorsanız, ürünün sınıfını ve satış koşullarını önceden araştırmanız gerekir.
Silahlar, Patlayıcılar ve Tehlikeli Maddeler
Ateşli silahlar, mühimmat, patlayıcı maddeler ve yasak kapsamındaki kesici aletler internetten satılamaz. Havai fişek gibi piroteknik ürünler ile bazı kimyasallar da özel izin ve ruhsat gerektirir. Uyuşturucu ve uyarıcı maddeler ile bunların kullanımına yönelik malzemelerin satışı ise zaten suç teşkil eder.
Taklit, Kaçak ve Fikrî Hakları İhlal Eden Ürünler
Tescilli bir markanın izinsiz kopyaları, yani halk arasında “çakma” olarak bilinen ürünler, marka hakkı ihlali oluşturur. Korsan kitap, film, müzik, yazılım ve lisanssız dijital içerikler de aynı kapsamda değerlendirilir. Gümrük işlemleri tamamlanmamış, bandrolsüz veya kayıt dışı elektronik cihazların satışı da hukuka aykırıdır.
Canlı Hayvanlar ve Koruma Altındaki Türler
Kedi, köpek gibi evcil hayvanların internet üzerinden satışına ve bu amaçla ilan verilmesine yönelik kısıtlamalar vardır. Koruma altındaki yabani türler, bunlardan elde edilen ürünler ve izinsiz toplanan bitkiler de satılamaz.
Diğer Kısıtlı Ürün Grupları
- Kültür varlığı niteliğindeki tarihî eserler ve izinsiz kazı ürünleri
- Sahte belge, kimlik, diploma ve resmî evrak
- Kişisel verileri içeren listeler ve veri tabanları
- Gizli dinleme ve izleme amaçlı cihazlar
- Güvenlik standartlarını karşılamayan oyuncak, kozmetik ve elektrikli ürünler
- Şans oyunları ve izinsiz bahis hizmetleri
Bunlara ek olarak pazaryerleri, yasal olsa bile kendi politikaları gereği bazı ürünlerin satışına izin vermeyebilir. Bu nedenle satış yaptığınız platformun yasaklı ürün listesini de ayrıca incelemelisiniz.
Yasaklı Ürün Satmanın Cezaları
İnternetten satışı yasak ürünler için öngörülen yaptırımlar, ürünün türüne ve ihlalin ağırlığına göre değişir. Bazı durumlarda idari para cezası uygulanırken, bazı ürünlerde doğrudan adli süreç başlar. Ceza tutarları her yıl güncellendiğinden kesin rakamlar için ilgili kurumun duyurularına bakmak gerekir.
- İdari para cezaları: Tütün, alkol, ilaç ve optik ürünler gibi kategorilerde kurallara aykırı satış yapanlara ilgili kurumlarca para cezası kesilebilir.
- Erişim engeli ve mağaza kapatma: Yasaklı ürün satan sitelere erişim engellenebilir; pazaryerleri de satıcı hesabını askıya alabilir veya kalıcı olarak kapatabilir.
- Ürünlere el konulması: Taklit, kaçak veya güvensiz ürünler toplatılabilir ve imha edilebilir.
- Hapis cezası: Silah, uyuşturucu, kaçakçılık, marka taklidi ve sahtecilik gibi suç oluşturan fiillerde hapis cezası gündeme gelebilir.
- Tazminat sorumluluğu: Marka sahipleri veya zarar gören tüketiciler satıcıdan tazminat talep edebilir.
Unutulmaması gereken bir nokta da “bilmiyordum” savunmasının çoğu zaman sorumluluğu ortadan kaldırmadığıdır. Tedarikçiden aldığınız ürünün orijinalliğini, belgelerini ve satış koşullarını doğrulamak satıcının yükümlülüğüdür. Emin olamadığınız durumlarda bir hukukçuya veya mali müşavire danışmak, ileride yaşanabilecek sorunların önüne geçer.
Satışa başlamadan önce kısa bir kontrol listesi oluşturmak işinizi kolaylaştırır. Ürünün satışı için izin veya kayıt gerekip gerekmediğini, tedarikçinizin fatura ve orijinallik belgesi sunup sunmadığını ve satış yapacağınız platformun bu kategoriye izin verip vermediğini tek tek kontrol edin.
Kısacası e-ticarete başlamadan önce ürün yelpazenizi yasal açıdan gözden geçirmek, işin en az ürün seçimi kadar önemli bir parçasıdır. Satacağınız ürünün izin, belge ve kategori koşullarını baştan netleştirirseniz hem müşterilerinizin güvenini kazanır hem de işinizi sağlam bir zemine oturtursunuz.
