Bir yakını kaybetmek hayatın en zor anlarından biridir ve böyle bir dönemde kimsenin aklı işte olmaz. Çalışanların cenaze işlemleriyle ilgilenebilmesi ve yasını yaşayabilmesi için kanun ölüm izni adı verilen ücretli bir mazeret izni tanır. Bu yazıda iznin kapsamını, süresini ve nasıl kullanılacağını ele alıyoruz.
Ölüm İzni Nedir?
Ölüm izni nedir sorusu kısaca şöyle yanıtlanabilir: Çalışanın kanunda sayılan yakınlarından birinin vefatı hâlinde, ücretinden kesinti yapılmadan kullandığı mazeret iznidir. İşçiler için İş Kanunu’nda, memurlar için Devlet Memurları Kanunu’nda düzenlenmiştir.
Bu iznin birkaç temel özelliği vardır:
- Ücretlidir. İzin günleri için çalışanın maaşından kesinti yapılamaz.
- Yıllık izinden düşülmez. Mazeret izni ayrı bir haktır; işveren bu günleri yıllık ücretli izinden mahsup edemez.
- Kıdem şartı aranmaz. İşe yeni başlamış bir çalışan da, deneme süresindeki bir çalışan da bu haktan yararlanır.
- İşverenin takdirine bağlı değildir. Şartlar oluştuğunda işveren izni vermek zorundadır; iş yoğunluğunu gerekçe göstererek reddedemez.
Kanundaki süre alt sınırdır. İş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi ya da iş yeri uygulamasıyla daha uzun bir süre tanınmış olabilir; bu durumda çalışanın lehine olan düzenleme geçerlidir.
Ölüm İzni Nasıl Alınır?
İznin kullanımı için karmaşık bir prosedür yoktur, ancak sürecin sağlıklı ilerlemesi için birkaç adımı izlemek yerinde olur.
- İşvereni bilgilendirin. Vefatı öğrendiğinizde yöneticinize ya da insan kaynakları birimine telefon, mesaj ya da e-posta yoluyla en kısa sürede haber verin. İlk bildirimin sözlü olması yeterlidir.
- İzin talebinizi yazılı hâle getirin. İş yerinizin kullandığı izin formunu doldurun ya da kısa bir dilekçe yazın. Koşullar elvermiyorsa bunu izin dönüşünde de tamamlayabilirsiniz.
- Belgeyi sunun. İşveren, vefatı ve yakınlık derecesini gösteren bir belge isteyebilir. Ölüm belgesi, defin ruhsatı ya da e-Devlet üzerinden alınan nüfus kayıt örneği bu amaçla kullanılır.
Ölüm izni nasıl alınır diye düşünenlerin bilmesi gereken bir nokta da iznin olayla bağlantılı olarak kullanılması gerektiğidir. Bu izin, vefatın gerçekleştiği dönemde kullanılmak üzere tanınmıştır; aylar sonraya ertelenmesi ya da kullanılmadığında ücrete çevrilmesi söz konusu değildir.
İşvereniniz izni vermezse ya da izin günleri için ücret keserse önce durumu yazılı olarak bildirmeniz, sonuç alamazsanız Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın iletişim hattına ya da il müdürlüklerine başvurmanız mümkündür.
Ölüm İzni Kaç Gün?
Ölüm izni kaç gün sorusunun cevabı, çalışanın hangi statüde olduğuna göre değişir.
İşçiler İçin
İş Kanunu’na tabi çalışanlara, kanunda sayılan yakınlarının ölümü hâlinde üç gün ücretli izin verilir. Bu süre her vefat olayı için ayrı ayrı uygulanır.
Memurlar İçin
Devlet memurlarına, kanunda sayılan yakınlarının ölümü hâlinde yedi gün mazeret izni verilir. Bu izin sırasında memurun mali ve özlük haklarına dokunulmaz.
Süre Yetmezse
Cenaze başka bir şehirde ya da yurt dışındaysa kanuni süre yol nedeniyle yetersiz kalabilir. Bu durumda işverenle görüşerek yıllık izninizden gün ekleyebilir ya da ücretsiz izin talep edebilirsiniz. Ek süre verilmesi işverenin onayına bağlıdır; ancak pek çok iş yeri bu konuda anlayışlı davranır.
İznin hafta tatili ya da resmi tatil günlerine denk gelmesi hâlinde sürenin nasıl hesaplanacağı uygulamada tartışmalıdır. İzin, olaya bağlı ve kesintisiz kullanılan bir hak olarak değerlendirildiğinden, tereddüt hâlinde iş yerinizin insan kaynakları birimiyle netleştirmeniz doğru olur.
Süreler yasa değişiklikleriyle güncellenebildiği için, başvuru öncesinde yürürlükteki mevzuatı ya da iş yerinizin insan kaynakları birimini kontrol etmenizde yarar var.
Ölüm İzni Kimleri Kapsar?
Ölüm izni kimleri kapsar konusu, en çok karışıklık yaşanan noktadır; çünkü kapsam işçi ve memurlar için aynı değildir.
İşçilerde Kapsam
İş Kanunu’na göre işçi şu yakınlarının vefatında izin kullanabilir:
- Annesi veya babası,
- Eşi,
- Kardeşi,
- Çocuğu.
Kanun metninde kayınvalide, kayınpeder, büyükanne, büyükbaba, amca, teyze gibi yakınlar sayılmamıştır. Bu kişilerin vefatında işçinin yasal bir ölüm izni hakkı bulunmaz; izin kullanmak için yıllık izin ya da işverenin vereceği idari izin gündeme gelir. Bazı iş yerleri sözleşme ya da iç yönetmelikle kapsamı genişlettiğinden kendi iş yerinizin kurallarına bakmanız gerekir.
Memurlarda Kapsam
Memurlar için kapsam daha geniştir. Memurun eşinin, çocuğunun, kendisinin veya eşinin anne, baba ve kardeşinin ölümü hâlinde izin verilir. Yani memurlar kayınvalide, kayınpeder ve eşin kardeşinin vefatında da bu haktan yararlanabilir.
Diğer Çalışanlar
Sözleşmeli personel, basın çalışanları ya da deniz iş kanununa tabi olanlar gibi farklı mevzuata bağlı çalışanlar için kurallar ayrıca düzenlenmiştir. Statünüz konusunda emin değilseniz bağlı olduğunuz mevzuatı insan kaynakları biriminden öğrenebilirsiniz.
Ölüm izni, çalışanın en zor gününde işini düşünmek zorunda kalmaması için tanınmış yasal bir haktır ve işverenin inisiyatifine bırakılmamıştır. Hakkınızı kullanırken iş yerinizi zamanında bilgilendirmeniz ve gerekli belgeyi sunmanız yeterlidir; bir anlaşmazlık yaşarsanız bir iş hukuku uzmanına danışmanız yararlı olacaktır.
